Vrijstaande nieuwbouwwoning Espel

Zoals bij ieder ontwerp begon ook dit project met een analyse van de plek, de mogelijkheden en het gewenste programma. Wat mag er op de kavel? Hoe beweegt de zon rondom de woning? Welke relatie kan de woning aangaan met de tuin? En hoe willen de bewoners er dagelijks wonen?

De woning ligt op een hoekkavel. Dat vraagt om meer dan alleen een goede voorgevel. Omdat de woning vanaf meerdere kanten zichtbaar is, doen ook de zijgevels mee in het straatbeeld. De woning vormt bovendien een herkenbaar punt aan het begin van de straat. Daarom is vanaf het begin gezocht naar een ontwerp dat niet alleen aan de voorzijde klopt, maar ook de zijkanten volwaardig betrekt bij het ontwerp.

In de eerste studies zijn verschillende hoofdvormen onderzocht. Daarbij is onder meer gekeken naar een woning met zadelkap en naar een meer afwijkende kapvorm met een platte bovenzijde. In het verdere ontwerpproces is het volume teruggebracht tot een rustigere opzet met één laag en een kap. Daardoor kreeg de woning een herkenbare hoofdvorm die beter aansloot bij de plek, de schaal van het wonen en de gewenste landelijke uitstraling.

De woning is zo op de kavel geplaatst dat de zon aan de lange zijde naar binnen kan vallen. Aan deze zijde liggen de belangrijkste leefruimtes: woonkamer, eetgedeelte en keuken. Wanneer deze functies alleen achter elkaar worden geplaatst, kan een vrijstaande nieuwbouwwoning alsnog smal en gesloten aanvoelen. Daarom is de lange woonzijde niet als één rechte reeks van ruimtes benaderd, maar als een opeenvolging van plekken met elk een eigen oriëntatie. De woonkamer richt zich op de voorkant, het eetgedeelte op de zijtuin en de keuken op de achterzijde. Zo krijgt elke leefruimte een eigen relatie met buiten en wordt de hoekkavel aan meerdere kanten benut.

Die keuze is vooral zichtbaar in de manier waarop de leefruimte is georganiseerd. De woonkamer, het eetgedeelte en de keuken liggen in elkaars verlengde, maar krijgen ieder een eigen plek en oriëntatie. De woonkamer richt zich op de voorkant van de woning. De haard en de grote schoorsteenbaan vormen hier het ruimtelijke ankerpunt. Daardoor krijgt de woonkamer een duidelijke plek waar het wonen zich omheen organiseert. Het eetgedeelte opent zich naar de zijtuin. Met openslaande deuren ontstaat hier een directe verbinding met buiten. De zijgevel wordt daardoor geen gesloten gevel, maar een volwaardige woonzijde.

Aan de achterzijde ligt de keuken met kookeiland. Hier is de kap drie à vier meter doorgetrokken, waardoor een hoge, overdekte buitenruimte ontstaat. Deze veranda vormt de overgang tussen binnen en buiten: koken aan de achterzijde van de woning, eten onder de overkapping en daarna de tuin in.

Een belangrijk element in het ontwerp is de lange muur die vanaf de entree doorloopt in de tuin. De muur stopt niet bij de gevel, maar loopt verder dan de woning zelf. Daardoor wordt de woningmuur ook tuinmuur en krijgt de buitenruimte een duidelijke plek in het ontwerp. In deze muur is een opening gemaakt als buitenraam. Dit raam heeft geen glas, maar werkt als een kader in de tuinmuur. Visueel sluit deze opening aan op de ramen van de woning, waardoor binnen en buiten meer met elkaar verbonden worden.

De tuin wordt hierdoor niet gezien als ruimte rondom de woning, maar als onderdeel van de ruimtelijke opzet. De bouwkundige lijnen lopen door naar buiten en zorgen voor een zachtere overgang tussen huis en tuin.

De kap is een belangrijk bindend element in het ontwerp. In de eerste studies zijn verschillende hoofdvormen onderzocht, waaronder een zadelkap en een meer afwijkende kapvorm met een platte bovenzijde. Uiteindelijk is gekozen voor een zadelkap die de woning samenbindt en de overgang naar buiten versterkt. Doordat de kap iets is opgetild ten opzichte van de verdiepingsvloer, krijgt de woning bovendien het karakter van een anderhalflaagse landelijke woning, met veel bruikbare ruimte onder de schuine kap. Door de grote overstekken aan de achterzijde en zijkant krijgt de kap een licht en zwevend karakter. De kap ligt niet zwaar op de gevels, maar lijkt boven de woning te hangen. Dat beeld wordt versterkt door de opbouw van de gevels.

Aan de achterzijde dragen houten vakwerken de kap. Aan de zijkant zorgen grote baksteenschijven voor stevigheid en ritme. Aan de voorzijde vormt de schoorsteen een verticaal accent. Tussen de baksteen en de kap is een lichter geveldeel toegepast, waardoor het onderscheid tussen de stevige onderbouw en de kap duidelijker wordt. De moderne landelijke uitstraling ontstaat door de combinatie van overstekken, houtaccenten, baksteen en een sterke relatie met de tuin.

Ook de entree is onderdeel van de gevelcompositie. Op een hoekkavel is het belangrijk dat de voordeur vanaf de straat goed leesbaar is en niet verdwijnt tussen de overige gevelopeningen. Daarom is boven de entree een verticaal element ontworpen. Bovenin werkt dit element als dakkapel en brengt het licht in de badkamer. Het kader loopt door tot boven de voordeur en geeft de entree een duidelijke positie in de gevel, zonder dat het ontwerp onrustig wordt.

De plattegrond is opgebouwd vanuit een eenvoudige hoofdstructuur. Aan de ene zijde liggen de woonfuncties met woonkamer, eetruimte en keuken. Aan de andere zijde zijn de ondersteunende functies ondergebracht, zoals de hal, garderobe, trap, kastruimte en overige praktische ruimtes. Aan de voorzijde is een kantoor aan huis opgenomen. Omdat de bewoners graag thuis werken, kreeg deze ruimte een bewuste plek aan de straatzijde. Vanuit het kantoor is er zicht schuin over de straat, waardoor de ruimte zowel functioneel als prettig in gebruik is.

De woning wordt georganiseerd door één verdelende middenmuur. Die rustige opzet is ontstaan door verschillende mogelijkheden te onderzoeken en telkens terug te brengen tot de kern. Zo kreeg de plattegrond een logische structuur, zonder onnodige complexiteit. Op de verdieping liggen drie slaapkamers en een ruime hoofdslaapkamer met plek voor een inloopkast. De hoofdslaapkamer heeft een balkon aan de achterzijde, boven de overdekte buitenruimte. Doordat de kap iets is opgetild ten opzichte van de verdiepingsvloer, ontstaat onder de schuine kap veel bruikbare ruimte zonder dat er veel dakkapellen nodig zijn.

Kenmerkend voor dit ontwerp is dat verschillende ontwerpvragen niet los van elkaar zijn opgelost. Het overstek is daar een goed voorbeeld van. Het biedt beschutting aan de achterzijde, versterkt de overgang tussen binnen en buiten en geeft de kap haar lichte, zwevende karakter. Ook de lange muur werkt op meerdere niveaus. De muur begeleidt de entree en loopt voorbij de gevel de tuin in. Daardoor wordt de gevel geen harde grens, maar het begin van een lijn die de buitenruimte meeneemt in het ontwerp. Zo ontstaat een ontwerp waarin de afzonderlijke keuzes elkaar versterken. Dat past bij de simplexiteit die 1op1 Architectuur zoekt: één oplossing die meerdere vragen tegelijk beantwoordt.

Deze woning laat zien wat er kan ontstaan wanneer opdrachtgevers ruimte geven aan het ontwerpproces. Het lef zat niet in het kiezen voor een opvallende vorm, maar in het toelaten van onderzoek. Daardoor kon een ontwerp ontstaan dat antwoord geeft op het programma, de plek en de manier waarop de bewoners willen wonen. De woning is rustig van opzet, rijk in oriëntatie en sterk verbonden met de tuin. De kap, de lange muur, de overstekken en de openingen komen bij elkaar in één ruimtelijk verhaal: wonen rond licht, tuin en ruimte.

In samenwerking met: W2N Engineers en H. Beter Bouw & Klus Management.